Türkiye’de engellilerin kent yaşamına erişimi: Altyapı gelişiyor fakat sorunlar sürüyor

2005 yılında yürürlüğe giren Engelliler Kanunu ve sonraki düzenlemelerle şehir altyapısında erişilebilirlik zorunlu hale getirilse de uygulamada ciddi eksiklikler devam ediyor. Özellikle kaldırımlar, hissedilebilir yüzeyler ve bina girişlerinde standartlara uyumun yetersiz olduğu belirtiliyor. Görme engelliler için yönlendirme şeritlerinin eksikliği ve düzensizliği, güvenli hareketi zorlaştıran başlıca sorunlar arasında yer alıyor.

Ulaştırma alanında son yıllarda önemli yatırımlar yapılırken, erişilebilirlik konusunda sorunlar devam ediyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı verilerine göre; 2014-2024 arasında 9,3 milyon engelli yolcu demiryollarından ücretsiz yararlandı, 2025’in ilk 6 ayında 559 bin 223 engelli yolcuya hizmet verildi ve 2024’te 1,8 milyon engelli birey şehirlerarası otobüs indirimlerinden faydalandı.

Ancak sahadaki sorunlar sürüyor. Engelli örgütleri, toplu taşımada sesli anons sistemlerinin yetersiz olduğunu, otobüslerin durağa uygun yanaşmaması nedeniyle risk oluştuğunu ve personelin erişilebilirlik konusunda yeterli eğitim almadığını belirtiyor.

Devlet, son yıllarda e-Devlet ve mobil uygulamalarla erişimi kolaylaştırmaya çalışıyor. “Engelsiz Çağrı Merkezi” ve evde maaş teslimi gibi uygulamalar bu kapsamda öne çıkıyor. Örneğin 2024’te 467 bin engelli bireyin maaşı evlerine teslim edildi.

Ancak özellikle kırsal bölgelerde ve yaşlı engelliler arasında dijital hizmetlere erişimde sorunlar yaşandığı, fiziksel erişim engellerinin ise hâlâ tam anlamıyla kaldırılmadığı ifade ediliyor.

Türkiye’de engelli bireylerin sosyal ve ekonomik hayata katılımını artırmaya yönelik politikalar uygulanıyor. TBMM bünyesinde kurulan araştırma komisyonu, bin 300’den fazla raporu inceleyerek sorunların tespiti için çalışmalar yürütüyor.

Buna rağmen uzmanlar, eğitim, istihdam ve kamusal alanlara erişimde hâlâ eşitsizliklerin sürdüğünü; özellikle bağımsız yaşam olanaklarının sınırlı olduğunu vurguluyor.

Sivil toplum kuruluşları ve engelli örgütleri, taleplerini şu başlıklarda topluyor:

"Erişilebilir ve standartlara uygun şehir altyapısı, tam erişilebilir toplu taşıma sistemleri, kamu hizmetlerine engelsiz erişim, istihdam ve eğitimde fırsat eşitliği ve bağımsız yaşamı destekleyen sosyal politikalar."

Engelli örgütleri, mevcut sorunların teknik olarak çözülebilir olduğuna dikkat çekerek, eşit yurttaşlık ilkesinin hayata geçirilmesini talep ediyor.