Psikolog Atalay: Ekran otizme neden olmaz, ancak riskleri göz ardı edilmemeli

Batman Bağımlılıklarla Mücadele Derneği Başkanı Psikolog Yasir Atalay, çocuklarda ekran kullanımı ve otizm ilişkisine dair merak edilen soruları İLKHA muhabirine yanıtladı.

Atalay, ekran kullanımının tek başına otizme neden olmadığını ancak kontrolsüz ve aşırı ekran maruziyetinin çocuk gelişimi üzerinde ciddi riskler barındırdığını vurguladı.

Psikolog Yasir Atalay

"Otizm vakalarındaki artışın nedeni farkındalık"

Ekran kullanımının otizme sebep olduğu yönündeki iddiaların bilimsel bir karşılığı olmadığını belirten Atalay, günümüzde otizm vakalarının artmış gibi görünmesinin temel nedeninin tarama testlerindeki gelişmeler olduğunu ifade etti.

Atalay, "Şunu net bir şekilde belirtmek gerekir ki; ekran kullanımı tek başına otizme sebep olmaz. Günümüzdeki vaka artışının temel sebebi, tarama testlerinin hızlanması ve semptomların artık çok daha erken yaşlarda fark edilmesidir. Ailelerin bu taramalar sayesinde durumu erken fark etmeleri, beraberinde vakit kaybetmeden eğitim sürecine başlamalarını sağlar." dedi.

"Aşırı ekran kullanımı ciddi problemlere yol açar"

Aşırı ekran kullanımının çocukta doğrudan otizme yol açmadığını ancak farklı psikolojik ve davranışsal sorunlara neden olabildiğini ifade eden Atalay, şu uyarılarda bulundu:

"Aşırı ekran kullanımı çocukta otizm yapmaz ancak kontrolsüz ekran kullanımının beraberinde getirdiği ciddi problemler vardır. Bunlar arasında; bağımlılık, agresyon (saldırganlık) ve dikkat bozukluğu gibi durumlar yer alır. Bu nedenle, özellikle 0-2 yaş aralığındaki çocukların ekrandan tamamen uzak tutulması en sağlıklı yaklaşımdır."

"Ekran, çocuğun gerçek hayata uyumunu zorlaştırıyor"

Küçük yaşta ekrana maruz kalan çocukların gerçek hayatla bağ kurmakta zorlanabildiğini belirten Atalay, ekranın iki boyutlu yapısının çocuk gelişimini olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekti.

"Küçük yaştaki çocuklar ekranın iki boyutlu dünyasına maruz kaldıklarında, hayatın üç boyutlu dinamiğine alışmakta güçlük çekebilirler. Aşırı ekran maruziyeti, çocuğun gelişimi için gerekli olan ‘sağlıklı uyaranların’ eksikliğine yol açar." diyen Atalay, insan etkileşiminin önemine vurgu yaptı.

"Ayna nöronlar için insan etkileşimi şart"

Çocukların taklit becerilerinin gelişiminde ayna nöronların rolüne değinen Atalay, bu sürecin ekranla değil, gerçek insan ilişkileriyle desteklenmesi gerektiğini söyledi ve "Çocuğun taklit yeteneğini geliştiren ayna nöronlarının sağlıklı bir şekilde işleyebilmesi için dijital cihazlara değil, insan etkileşimine ve gerçek dünya uyaranlarına ihtiyacı vardır." diye ekledi.

"Risk faktörleri varsa süreç hızlanabilir"

Ekran kullanımının bazı çocuklarda mevcut riskleri artırabileceğini dile getiren Atalay, genetik ya da çevresel faktörlere şu sözlerle dikkat çekti:

"Eğer çocuğun zemininde genetik veya farklı risk faktörleri varsa, kontrolsüz ekran kullanımı mevcut süreci olumsuz yönde hızlandırabilir ve semptomları alevlendirebilir."

Otizm şüphesinde izlenecek yol

Otizm şüphesi bulunan çocuklarda sürecin uzmanlar eşliğinde ilerlemesi gerektiğini belirten Atalay, şu adımları sıraladı:

"Tanılama: Tanı koyma yetkisi sadece çocuk psikiyatristlerindedir. Eğitim: Tanı konulduktan sonra en önemli adım özel eğitimdir. Özel eğitim öğretmenleri ve ergoterapistler eşliğinde kişiye özel bir eğitim programı düzenlenmelidir."

Ailelere hayati uyarılar

Ailelerin bilinçli davranmasının sürecin en önemli parçası olduğunu vurgulayan Atalay, ebeveynlere şu tavsiyelerde bulundu:

"Ekranı yardımcı olarak kullanmayın. Ekranı bir 'bakıcı', 'yemek yedirme aracı' veya 'vakit geçirme oyuncağı' olarak görmeyin. Kıyaslama yapmayın: Her çocuğun dinamiği farklıdır. Bir çocuk daha sakinken diğeri daha hareketli olabilir; çocukları birbiriyle kıyaslamak sağlıklı bir değerlendirme değildir."

Konuşmasının devamında Atalay, şunları söyledi:

"Ebeveynler dijital okuryazarlık konusunda kendilerini geliştirmelidir. Hangi içeriğin çocuk için uygun olduğunu ve ekranın ne zaman bir risk faktörü haline geldiğini bilmek, modern dünyada ebeveynliğin bir parçasıdır."