İspanya-Cebelitarık sınırında yeni dönem: 118 yıl sonra kontroller kaldırılıyor

Avrupa Birliği (AB), Birleşik Krallık, İspanya ve Cebelitarık yönetimi arasında Brexit sonrasında yıllardır sürdürülen müzakerelerin tamamlanmasının ardından taraflar, kara sınırındaki kontrollerin kaldırılması ve Cebelitarık'ın fiilen Schengen sistemine entegre edilmesi konusunda anlaşmaya vardı. Anlaşmanın amacı, Brexit sonrasında ortaya çıkan hukuki belirsizliği ortadan kaldırırken bölgenin ekonomik ve sosyal bütünleşmesini güçlendirmek.

Yeni düzenlemeyle birlikte İspanya'nın La Línea de la Concepción kenti ile Cebelitarık arasındaki kara geçiş noktasındaki tüm rutin pasaport ve sınır kontrolleri kaldırılıyor. Buna karşılık Schengen bölgesine giriş kontrolleri Cebelitarık'ın havaalanı ve limanına taşınacak. Schengen kontrolleri İspanyol makamlarınca yürütülürken, Cebelitarık makamları da kendi giriş kontrollerini sürdürecek. Böylece AB'nin dış sınır güvenliği korunurken kara sınırında serbest dolaşım sağlanmış olacak.

Anlaşma yalnızca insanların serbest dolaşımını değil, malların dolaşımını da kapsıyor. Taraflar, Cebelitarık ile AB arasında bir gümrük düzeni oluşturulması, mallara yönelik kontrollerin kaldırılması ve dolaylı vergiler başta olmak üzere vergi uygulamalarında kademeli uyum sağlanması konusunda uzlaştı. Düzenlemenin özellikle tütün ve diğer tüketim ürünlerinde uzun süredir tartışılan fiyat farklılıklarından kaynaklanan ekonomik dengesizlikleri azaltması hedefleniyor.

Anlaşmanın en önemli gerekçelerinden biri sınırın her iki tarafındaki ekonomik bağımlılık oldu. Resmi verilere göre yaklaşık 15 bin sınır çalışanı her gün İspanya ile Cebelitarık arasında gidip geliyor. Bu çalışanların önemli bölümünü İspanya'nın Endülüs bölgesinde yaşayanlar oluşturuyor. Kara sınırındaki kontrollerin kaldırılmasının iş gücü hareketliliğini kolaylaştırması, bekleme sürelerini azaltması ve Campo de Gibraltar bölgesinin ekonomik faaliyetlerine önemli katkı sağlaması bekleniyor.

Taraflar, anlaşmanın egemenlik meselesini değiştirmediğinin de altını çiziyor. Hem Madrid hem de Londra, Cebelitarık üzerindeki hukuki pozisyonlarının aynen korunduğunu vurgularken, varılan uzlaşmanın yalnızca sınır yönetimi, ticaret, ulaşım, güvenlik ve günlük yaşamın kolaylaştırılmasına yönelik teknik düzenlemeleri kapsadığı belirtiliyor. Ayrıca polis ve adli makamlar arasında iş birliğinin artırılması, çevre, ulaşım ve sosyal güvenlik alanlarında ortak mekanizmaların kurulması da anlaşmanın temel unsurları arasında yer alıyor.

Avrupa Parlamentosu'nun hazırladığı değerlendirmeye göre anlaşma, Brexit sonrasında AB ile Birleşik Krallık arasındaki eksik kalan son büyük düzenlemeyi tamamlıyor. Hukuki inceleme ve onay süreçlerinin ardından anlaşmanın AB kurumları ile ilgili taraflarca tamamen yürürlüğe girmesi beklenirken, geçiş döneminde hükümler kademeli olarak uygulanmaya başladı. Uzmanlar, yeni sistemin Avrupa kıtasındaki son fiziksel sınır engellerinden birinin fiilen ortadan kalkması anlamına geldiğini ve bölgesel ekonomiye uzun vadeli istikrar sağlayacağını değerlendiriyor.