Bin yıllık geçmişe sahip Mardin’e özgü buhari kumaşı ilmek ilmek dokunuyor

Buhari kumaşı, tarihsel kaynaklarda Mardin’de üretildiği ve ticaretinin yapıldığı belirtilen özgün bir dokuma türü olarak biliniyor. Özellikle Selçuklu ve İlhanlı dönemlerine ait ticari kayıtlarda bu kumaşın üretimi ve vergilendirilmesine yer verilmesi, onun bölgesel ekonomi içinde önemli bir yere sahip olduğunu ortaya koyuyor.

Mardin’in köklü zanaat geleneği içinde önemli bir yere sahip olan buhari kumaşı, yüzyıllar öncesine uzanan tarihiyle yeniden gündeme geldi. Tarihî kaynaklara göre bu özel dokuma türü, Mardin’de en az 11. yüzyıldan bu yana üretiliyor. Bu da kumaşın geçmişinin yaklaşık 900 ila 950 yıl öncesine uzandığını gösteriyor.

Derik Halk Eğitim Merkezi halı dokuma atölyesinde çalışan kadınlar, kaybolmaya yüz tutmuş buhari kumaşından gömlek, çanta, şal ve birçok farklı ürün elde ediyor.

Derik Halk Eğitim Müdürü Mustafa Çekmez, yürütülen çalışmalar hakkında İLKHA mikrofonuna açıklamalarda bulundu.

Yaklaşık bin yıllık geçmişi olan ve kaybolmaya yüz tutmuş bir kültürü yaşatmaya çalıştıklarını belirten Çekmez, "8 yıldır görevimin başındayım. Malum olduğu üzere Mardin, kültürün başkenti denilebilecek bir kenttir. Halk Eğitim Merkezi’nde kadınlarımız, bin yıla yakın geçmişi olan ve unutulmaya yüz tutmuş buhari kumaşını dokuyor. Kaybolmaya yüz tutmuş eserleri, günümüzün motifleri ve ihtiyaçlarıyla birleştirerek ürün hâline getiriyor, kültürümüzü yaşatmaya çalışıyoruz." şeklinde konuştu.

"Kumaşı ilmek ilmek dokumak gerekir"

Buhari kumaşının özellikleri ve elde edilen ürünler hakkında bilgi veren Çekmez, "Buhari kumaşı günlük hayatta ihtiyaca birebir cevap veren bir üründür. Yazın serin tutar, kışın ise sıcak bir etki sağlar. Unutulmaya yüz tutmuş bir kültür olduğu için bu değerimizi yaşatmaya çalışıyoruz. El emeği bir ürün olduğu için dokuması oldukça zahmetlidir; kumaşı ilmek ilmek dokumak gerekir. Emek veren kadınlarımız büyük bir ilgi ve özveriyle çalışıyor. Bu ürünü kullanan insanlar, geçmişte yaşayanların neden bu kumaşı tercih ettiğini daha iyi anlıyor. Günümüzde makineleşmeyle üretilen kumaşlar insan vücuduna ve mevsim şartlarına her zaman uygun olmayabiliyor. Ancak buhari kumaşı hem sağlık açısından hem de mevsimsel ihtiyaçlara cevap verme bakımından oldukça avantajlıdır. Bu kumaştan gömlek, çanta, iç giyim, şal ve çeşitli aksesuarlar üretilebiliyor. Cumhurbaşkanlığı, bakanlıklar, valilik, kaymakamlık ve İl Millî Eğitim Müdürlüğü tarafından çalışmalarımıza önemli destekler veriliyor. Gücümüz yettiğince bu çalışmaları sürdürmeye devam edeceğiz." ifadelerini aktardı.

"Buhari kumaşı Mardin’e özgü çok eski bir dokumadır"

Derik Halk Eğitim Merkezi’ne bağlı dokuma atölyesinde görev yapan usta öğretici Sultan Eşin ise buhari kumaşının Mardin’e özgü bir kültür olduğunu vurgulayarak şunları kaydetti:

"Çalışma alanımızda 10 tezgâh bulunuyor, bunlardan 5’i aktif olarak kullanılıyor. Keten, pamuk, kenevir ve buhari kumaşlardan çanta, şal ve birçok farklı ürün üretiyoruz. Şu anda özellikle buhari kumaşı üzerinde çalışıyoruz. Buhari kumaşı Mardin’e özgü olup çok eski tarihlere dayanmaktadır. Bu kumaş yazın terletmez, terlese bile koku oluşumuna neden olmaz. Yazın serin, kışın ise sıcak tutan bir yapıya sahiptir. İçlik, atlet ya da gömlek olarak kullanılabilir. Geçmişten geleceğe uzanan bu kumaş türünü yaşatmak için çalışmalarımız devam edecek. Halk Eğitim Merkezi tarafından açılan kurslara 15 kursiyer katılıyor. Eğitimi tamamlayanlar kalfalık, ustalık ve usta öğreticilik seviyelerine kadar ilerleyebiliyor."

Öte yandan Mardin Olgunlaşma Enstitüsü, saha ziyaretleri kapsamında yürüttüğü Türkiye Dokuma Atlası Projesi çerçevesinde, geleneksel dokuma sanatını icra eden ustaları tespit etmeyi, bilgi birikimlerini kayıt altına almayı ve görünür kılmayı amaçlıyor.

Bu kapsamda gerçekleştirilen saha çalışmaları sırasında, Derik Halk Eğitim Merkezi Dokuma Atölyesi’nde incelemelerde bulunan Mardin Olgunlaşma Enstitüsü yetkilileri, çok eski yıllara dayanan ve Mardin’e özgü buhari kumaşından elde edilen ürünler hakkında atölye yetkililerinden bilgi aldı.

Proje kapsamında ustaların üretim teknikleri, kullandıkları araçlar, motif anlayışları ve dokuma kültürüne dair sözlü anlatımları belgelendi. Yapılan çalışmalarla somut olmayan kültürel mirasın korunması, unutulmaya yüz tutmuş geleneksel üretim biçimlerinin yaşatılması ve kültürel değerlerin gelecek kuşaklara aktarılması hedefleniyor.

Yetkililer, yürütülen çalışmalar kapsamında geleneksel dokuma sanatını icra eden ve bilgi birikiminin kayıt altına alınmasını isteyen ustaların Mardin Olgunlaşma Enstitüsü ile iletişime geçebileceğini belirtti.